بزرگنمایی:
ساختمان میراثی خانهشهر کرمان پس از یک نبرد نفسگیر با نابودی، اکنون یک گام به مرمت و احیا نزدیک شده است. استاندار و شهردار و رئیس شورای شهر کرمان بهتازگی از این بنای ثبت ملی بازدید کرده و قولهای تازهای برای مرمت آن دادهاند.
خانهشهر کرمان که در فاصله نزدیکی از ساختمان استانداری و فرمانداری و روبهروی شهرداری کرمان قرار دارد، یکی از بناهای مهم مربوط به تاریخ معاصر این شهر است. آنطور که در منابع تاریخی آمده است، تالار خانهشهر در مهرماه سال 1350 خورشیدی به بهرهبرداری رسیده است و این یعنی بنا هماکنون 54 سال قدمت دارد.
بیش از نیم قرن قدمت، تنها یکی از ویژگیهای حائز اهمیت خانهشهر است. این ساختمان بنا به ارزیابی بسیاری از متخصصان، نمونهای نسبتا موفق از تلاش گروهی از معماران دهههای 40 و 50 خورشیدی برای احیای معنا و هویت ایرانی پس از رواج معماری مدرن بینالمللی به حساب میآید.
بسیاری از کارشناسان ارزش خانهشهر را از لحاظ معماری، همتراز با بناهایی از جمله آرامگاههای خیام و عطار و بوعلی و برج آزادی تهران میدانند. معمار این بنا مهندس علیاصغرخان اصفهانی است که جزو نخستین معماران تحصیلکرده کرمان بوده و خدمات شایان توجهی داشته است.
از دیگر ویژگیهای مهم خانهشهر این است که با پول مردم کرمان ساخته شده است. مسئولان وقت برای تامین هزینه ساخت آن، مبلغ کمی به فیش آب و برق شهروندان کرمانی افزوده و از این طریق، هزینه ساخت بنا را تامین کردهاند؛ از این رو، آن را نمادی از دوران باروری سرمایههای اجتماعی در استان کرمان نیز میدانند.
خلاقیت هنری، قدرت مهندسی و تزیینات آن از دیگر معیارهایی است که به گفته اهل فن، خانهشهر کرمان را به اثری واجد ارزش و در خور توجه تبدیل کرده است.
با وجود همه ارزشهای فرهنگی و تاریخی و معمارانهای که خانهشهر دارد، در جریان طرحی که در دهه 90 خورشیدی برای میدان شورا که این ساختمان در ضلع غربی آن واقع است ارائه شد، به پیشنهاد مشاور، باید برچیده میشد تا جا برای ایجاد ورودی ساختمانِ جدید استانداری کرمان باز شود.
با نزدیک شدن این طرح ضد میراثی به مرحله اجرا بود که موجی از مخالفتهای مردمی از سوی دوستداران شهر و میراثفرهنگی کرمان، دانشگاهیان، متخصصان، خبرنگاران و حتی برخی از اعضای شورای وقت شهر (شورای چهارم) بهراه افتاد تا این خانه را از چنگ بولدوزرها برهانند و توانستند. تلاشهای مردمی برای نجات خانهشهر یکی از موفقترین و بالندهترین نوع از کنشگری مدنی در شهر کرمان به حساب میآید.
با منتفی شدن طرح تخریب خانهشهر، این بنا از سوی میراثفرهنگی ثبت ملی هم شد تا برای همیشه از تخریب عمدی در امان بماند. پس از آن، خواسته گروههای متعدد مردم کرمان از مقامات یک چیز بود: خانهشهر را مرمت و درهای آن را به روی عموم مردم باز کنید.
این تالار در دهه 50 خورشیدی برای برگزاری مراسم و پذیرایی از شخصیتهای کشوری که به کرمان میآمدند مورد استفاده قرار میگرفت. بعد از پیروزی انقلاب، دادگاه انقلاب در این محل مستقر شد و پس از اینکه دادگاه انقلاب صاحب مکان دیگری شد، تالار خانهشهر مجدد به محلی برای برگزاری رویدادهای مهم فرهنگی و سیاسی تبدیل شد. کنسرتهای موسیقی، همایشها و میتینگهای سیاسی متعددی در این تالار برگزار شده است.
ساختمان خانهشهر کرمان 2 طبقه است. در طبقه دوم آن ساختمان اداری شورای شهر کرمان مستقر بود. از واپسین ماههای فعالیت شورای پنجم، بخش اداری شورا از خانهشهر به ساختمان دیگری در خیابان سپه منتقل و درهای این بنا برای همیشه بسته شد. مالکیت این اثر ثبت شده در فهرست میراث ملی با شهرداری کرمان است.
وعدههای بیسرانجام مرمت
از سال 95 تاکنون سه دوره از شورای شهر کرمان (چهارم و پنجم و ششم) بر سر کار بوده است. همه این شوراها در برابر خواست مردم برای مرمت و احیای خانهشهر، وعده بازسازی را دادهاند ولی این وعده بیسرانجام مانده است.
همزمان با قولهای مکرر مرمت، درباره کاربری خانهشهر پس از مرمت هم مناقشهای طولانی برقرار بوده است.
در دوران فعالیت شورای پنجم شهر بنا بر این شد که این ساختمان به محلی برای استقرار خانههنرمندان کرمان اختصاص پیدا کند که نشد.
شورای ششم یکبار صحبت از واگذاری آن به استانداری را به میان آورد که بعد معلوم شد با هم به توافق نرسیدهاند. اینکه خانهشهر به نمایندگان مجلس واگذار شود هم ایده دیگری بود که یک سال پیش مطرح و بعد از مدتی بایگانی شد.
در این میان، آنچه که همواره از سوی مردم کرمان درباره خانهشهر مطرح بوده است، یکی مرمت این بناست و دیگری تعیین کاربری آن به گونهای که انحصاری نشود و به خود مردم برگردد چرا که این خانه، خانه همه شهر است.
حمایت استاندار از خانهشهر
حالا از طرف استاندار کرمان خبر آمده که با شورا و شهرداری بر سر مرمت ساختمان خانهشهر توافق کردهاند.
بنا به گزارش روابط عمومی شهرداری کرمان، محمدعلی طالبی در اینباره گفت: در پی مباحث مطرحشده درباره بازسازی خانه شهر و بازدیدی که اخیرا از این مجموعه انجام شد، توافق شد عملیات بازسازی این ساختمان با هدف استفاده و بهرهبرداری در جهت مسائل مختلف شهروندان کرمانی آغاز شود.
وی با تاکید بر اینکه خانهشهر متعلق به مردم کرمان است، افزود: این ساختمان نه متعلق به استانداری است و نه شهرداری، بلکه بنایی با مالکیت مردم کرمان محسوب میشود و امیدواریم بهترین استفاده از آن صورت گیرد.
استاندار کرمان بیان کرد: ساماندهی این ساختمان تنها به خود بنا محدود نمیشود و این اقدام، امکان استفاده از محوطههای اطراف که اکنون محصور و بلااستفاده هستند را نیز فراهم میکند.
طالبی یادآور شد: این مجموعه بهدلیل مجاورت با استانداری، شهرداری و دیگر اماکن فرهنگی شهر، از موقعیت بسیار مناسبی برخوردار است.
وی با اشاره به نظر کارشناسان فنی گفت: بر اساس بررسیها، بخشهایی از ساختمان نیازمند تخریب است اما کلیت بنا با رویکرد بازسازی و مقاومسازی حفظ خواهد شد تا علاوه بر بهرهبرداری از ساختمان، محوطههای اطراف نیز به بستری برای فعالیتهای فرهنگی شهر کرمان تبدیل شود.
استاندار کرمان ابراز امیدواری کرد که با اجرای چنین طرحی، میدان شورا به یکی از میدانهای جذاب فرهنگی کشور تبدیل شود.
بهسازی خانهشهر، بهزودی
شهردار کرمان نیز در اینباره توضیح داد: وضعیت خانهشهر از دغدغههای جدی شهروندان کرمانی است و با دستور استاندار مقرر شد این مجموعه که متعلق به مردم شهر کرمان است، توسط شهرداری کرمان بهسازی، بازسازی و مقاومسازی شود و در چرخه فعالیتهای فرهنگی شهر مورد بهرهبرداری قرار گیرد.
محسن تویسرکانی افزود: میدان شورا این ظرفیت را دارد که به یک میدان فرهنگی تبدیل شود و بهسازی این مجموعه میتواند در ارتقای منظر شهری و فرهنگ شهروندی موثر باشد و در بلندمدت به ارتقای فرهنگی شهر منجر شود.
وی ادامه داد: بخشی از مطالعات این طرح پیشتر انجام شده و با تکمیل بررسیها، بهزودی وارد فاز اجرایی شامل بهسازی، مقاومسازی و ساماندهی مجموعه خواهیم شد.
رفع موانع با تدبیر استاندار
رئیس شورای شهر کرمان نیز بیان کرد: شورا و شهرداری جلسات متعددی درباره بهسازی خانه شهر برگزار کرده و حتی اعتبارات لازم نیز پیشبینی شده بود، اما موانعی وجود داشت که با تدبیر استاندار برطرف شد.
محمود بابایی با اشاره به موقعیت میدان شورا گفت: این میدان بهدلیل مرکزیت شهری، ظرفیت ایفای نقش در ابعاد اداری، خدماترسانی، مذهبی و فرهنگی را دارد و امیدواریم با بهرهبرداری از خانه شهر، ظرفیت جدیدی به این میدان افزوده شود و در نهایت شهری بهتر برای شهروندان کرمانی رقم بخورد.
امید و تردید
با این قولهای جدید برای مرمت خانهشهر و حمایت قاطعانه استاندار کرمان و شهردار و رئیس شورای شهر کرمان از آن، امید به احیای این بنای ملی در کرمان جان گرفته است هرچند که ابهاماتی درباره تامین منابع مالی و زمانبندی پروژه وجود دارد و برای اعلام خبر پایان وعدههای مرمت خانهشهر، باید تا زمان برپا شدن کارگاه مرمت صبر کرد.
به استناد اخباری که طی روزهای اخیر از نشست استاندار و شهردار و رئیس شورای شهر کرمان منتشر شده، نمایندهای از میراثفرهنگی در این جلسات حضور نداشته است در حالی که طبق ضوابط مربوط به ثبتملی، هر اقدامی در این نوع از آثار میراثی باید تحت نظارت و با مجوز و تایید میراثفرهنگی انجام شود. غیبت میراثفرهنگی در این گفتوگوها، پرسشهایی را درباره رعایت فرایندهای کارشناسی مطرح کرده و نگرانیهایی از حیث عبور نکردن طرح پیشنهادی از مجاری فنی برانگیخته است. انتظار میرود میراثفرهنگی استان کرمان بهزودی موضعی شفاف و روشن در این خصوص ارائه دهد.